PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › TIA Portal ile PLC programlama › Ders 1

Ders 1 / 12 · yaklaşık 30 dakika

Otomasyon nedir, PLC ne yapar? Tarama döngüsü

Bir makinenin "düşünen" kısmı nasıl çalışır? Röleli panodan PLC'ye geçişi, PLC'nin her birkaç milisaniyede bir tekrarladığı tarama döngüsünü ve ilk VE/VEYA mantığını öğreniyoruz.

Ders videosu · 3:06 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • Bir otomasyon sistemini algılayıcı, denetleyici ve eyleyici olarak üç parçaya ayırırsın.
  • PLC'nin röleli kumandaya göre neyi kolaylaştırdığını örnekle anlatırsın.
  • Tarama döngüsünün üç adımını sırasıyla söyler, giriş görüntüsü kavramını açıklarsın.
  • Seri kontakla VE, paralel kontakla VEYA mantığını simülatörde kurarsın.

Otomasyon: algıla, karar ver, uygula

Her otomatik makinede aynı üç parça vardır. Algılayıcılar (buton, sınır anahtarı, fotosel, basınç sensörü) dünyadan bilgi toplar. Denetleyici bu bilgiye bakıp ne yapılacağına karar verir. Eyleyiciler (motor kontaktörü, valf, lamba, korna) kararı uygular.

ParçaÖrnekPLC'de nereye bağlanır?
AlgılayıcıStart butonu, endüktif sensör, seviye şamandırasıDijital ya da analog giriş
DenetleyiciPLC (CPU ve içindeki program)-
EyleyiciKontaktör bobini, selenoid valf, pilot lambaDijital ya da analog çıkış

Bir konveyör düşün: fotosel kutuyu görür (algıla), PLC "kutu geldi, bandı durdur" der (karar), kontaktör motorun enerjisini keser (uygula).

Röleli kumandadan PLC'ye

PLC'den önce makineler röleler, zaman röleleri ve kablolarla kumanda edilirdi. Mantık kablonun kendisiydi: bir sırayı değiştirmek, panoda kablo sökmek ve yeniden çekmek demekti.

PLC (programlanabilir lojik denetleyici) bu mantığı yazılıma taşır. Butonlar ve kontaktörler yine kablolanır, ama "hangi buton hangi motoru çalıştırır" sorusunun cevabı artık programdadır. Değişiklik için kablo değil, program değişir.

  • Esneklik: aynı donanımla farklı makine davranışı.
  • Arıza bulma: programı canlı izleyip hangi koşulun eksik olduğunu görürsün (Ders 6).
  • Zamanlama ve sayma: onlarca zaman rölesi ya da sayaç yerine programda bloklar (Ders 9 ve 10).
  • Haberleşme: operatör paneli, başka PLC'ler ve üst sistemlerle ağ üzerinden veri alışverişi.

Tarama döngüsü

PLC programı bir kez çalışıp bitmez; durmadan döner. Her turda aynı üç adım tekrarlanır:

Tarama döngüsü: girişleri oku, programı çöz, çıkışları yaz 1. Girişleri oku2. Programı çöz3. Çıkışları yaz giriş görüntüsüneyukarıdan aşağıyaçıkış görüntüsünden bir tur genellikle birkaç milisaniye sürer, sonra baştan başlar girişler tur boyunca değişmez: program "fotoğrafa" bakar
Şekil 1. Tarama döngüsü. Program fiziksel girişleri değil, turun başında çekilen giriş görüntüsünü okur.

Bu düzenin bir sonucu var: program çalışırken girişler değişse bile o turda değişmez sayılır. Basamaklar yukarıdan aşağıya çözüldüğü için bir basamağın sonucu, aynı turda altındaki basamaklar tarafından hemen görülür; üstündekiler ise ancak bir sonraki turda görür.

Bir butona çok kısa basılırsa (tek bir tur süresinden kısa) PLC onu hiç görmeyebilir. Gerçek butonlarda bu olmaz, ama çok hızlı sinyaller için hızlı sayıcı girişleri ya da kesme (interrupt) blokları kullanılır.

PLC programlama dilleri

PLC dillerini tanımlayan uluslararası standart IEC 61131-3'tür. Siemens TIA Portal'da bu dillerin karşılıkları şunlardır:

IEC 61131-3TIA Portal'daki adıNeye benzer?
Ladder Diagram (LD)LAD (kontak planı)Elektrik şeması; bu kursun ana dili
Function Block Diagram (FBD)FBD (fonksiyon planı)VE/VEYA kutuları, lojik kapılar
Structured Text (ST)SCLPascal benzeri metin dili; hesap ve döngüler için
Sequential Function Chart (SFC)GRAPH (S7-1500'de)Adım adım sıra diyagramı

Merdiven diyagramıyla başlıyoruz, çünkü sahadaki elektrik şemalarına en yakın dil odur ve bakım teknisyenleri programı en kolay bu dilde okur.

Alıştırma: VE ile VEYA

Bir montaj tezgâhında iki buton var. Operatörün iki elini de butonlarda tutması gerektiğinde VE, herhangi birine dokunmanın yettiği bir bilgi lambasında VEYA kullanılır. Başlangıç programı iki çıkışı da yalnız sol butona bağlamış.

  1. Çalıştır'a bas, butonları dene: lambalar yalnız sol butona tepki veriyor.
  2. Birinci basamağa sol kontağın sağına seri bir kontak ekle (+), adresini I0.1 yap: Q0.0 artık iki buton birlikte basılınca yansın.
  3. İkinci basamakta + Paralel kol ile I0.1 ekle: Q0.1 herhangi bir butonla yansın.
  4. Kontrol et'e bas; simülatör beş durumu dener.

Gerçek makinelerde iki el kumandası bir güvenlik fonksiyonudur: butonların yaklaşık aynı anda basılması da aranır ve güvenlik rölesiyle yapılır (EN ISO 13851). Buradaki alıştırma yalnız VE mantığını gösterir.

Ek görev: Üçüncü bir basamak ekle: Q0.0 yalnız sol buton basılı ve sağ buton basılı değilken yansın. İpucu: sağ buton için normalde kapalı kontak (Ders 7'de ayrıntısı var).

Sık yapılan hatalar

  • PLC'yi güvenlik cihazı sanmak. Standart bir PLC, acil durdurma ya da iki el kumandası gibi güvenlik fonksiyonlarını tek başına üstlenmez; bunlar için güvenlik rölesi ya da güvenlik PLC'si kullanılır.
  • Programın girişleri anlık okuduğunu sanmak. Program turun başındaki giriş görüntüsüne bakar. İki basamak aynı girişi aynı turda farklı göremez.
  • Seri ile paraleli karıştırmak. Seri kontaklar VE'dir: hepsi kapalıysa akım geçer. Paralel kollar VEYA'dır: biri yeterlidir.

Mini sınav

1. Fotosel bir otomasyon sisteminde hangi görevi üstlenir?

Fotosel dünyadan bilgi toplar; bu algılayıcının işidir.

2. Tarama döngüsünün doğru sırası hangisi?

Önce girişler görüntüye alınır, sonra program çözülür, en son çıkışlar yazılır.

3. İki kontak paralel bağlanmışsa basamak ne zaman enerjilenir?

Paralel kollar VEYA anlamına gelir.

4. TIA Portal'daki SCL, IEC 61131-3'teki hangi dile karşılık gelir?

SCL, Siemens'in Structured Text uygulamasıdır.

5. Röle kumandası yerine PLC kullanmanın en büyük kazancı nedir?

Mantık yazılımdadır; değişiklik için pano yeniden kablolanmaz.

6. Tarama (çevrim) süresini en çok ne belirler?

Uzun program ve yavaş CPU, bir turu uzatır.

Kaynaklar

  • IEC 61131-1 ve 61131-3: Programlanabilir denetleyiciler, genel bilgiler ve programlama dilleri.
  • Siemens, SIMATIC S7-1200 Programlanabilir Denetleyici sistem kılavuzu, "Programlama kavramları" bölümü. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
  • EN ISO 13851: Makine güvenliği, iki el kumanda cihazları.