Kazanımlar
- Kompakt bir PLC'nin parçalarını (besleme, CPU, dijital ve analog G/Ç, ağ portu) tanırsın.
- Bir dijital girişin ne zaman 1, ne zaman 0 okuduğunu gerilim üzerinden açıklarsın.
- PNP ve NPN üç telli sensörü doğru giriş tipine bağlarsın.
- Kablo kopmasını alarm olarak görmek için NC bağlantıyı programda doğru sorgularsın.
Kompakt bir PLC'nin parçaları
Bu kursta örnek aldığımız S7-1200 gibi kompakt PLC'lerde her şey tek gövdededir; gerektiğinde yanına modül eklenir.
| Parça | Ne yapar? |
|---|---|
| Besleme | CPU'yu çalıştırır. Sanayide en yaygını 24 V DC'dir; bazı modeller 120/230 V AC ile beslenir. |
| CPU | Programı saklar ve tarama döngüsünü koşturur. Ön yüzde RUN/STOP ve hata LED'leri vardır. |
| Dijital girişler (DI) | Açık/kapalı sinyaller: buton, sınır anahtarı, sensör. |
| Dijital çıkışlar (DQ) | Kontaktör bobini, valf, lamba sürer. Transistörlü (DC) ya da röleli olabilir. |
| Analog G/Ç (AI/AQ) | Sürekli değerler: 0-10 V, 4-20 mA (Ders 11). |
| PROFINET portu | Programlama bilgisayarı, operatör paneli ve diğer cihazlarla Ethernet haberleşmesi. |
CPU modelinin adındaki üçlü (ör. DC/DC/DC, AC/DC/RLY) sırasıyla besleme tipini, giriş tipini ve çıkış tipini söyler. RLY röle çıkış demektir. Model seçerken kataloğa ve kılavuza bak; buradaki örnekler genel bilgidir.
Dijital giriş: 1 ve 0 aslında gerilimdir
24 V DC bir dijital giriş, kendisine gelen gerilime bakar. Yaklaşık olarak: girişte 15 V'un üstü 1, 5 V'un altı 0 sayılır; aradaki bölge belirsizdir. Tam eşikler modelin teknik verisinde yazar.
Girişin bir de ortak ucu (1M) vardır. Giriş akımı girişten ortağa doğru akıyorsa giriş "akım çeken" (sink), tersi ise "akım veren" (source) bağlanmıştır. S7-1200'ün DC girişleri iki şekilde de bağlanabilir; hangisi olduğunu 1M ucunu nereye bağladığın belirler.
PNP ve NPN sensörler
Üç telli endüktif ya da optik sensörlerde kahverengi tel +24 V, mavi tel 0 V, siyah tel ise çıkıştır (renkler IEC 60947-5-2'de tanımlanır). Fark, çıkışın neyi anahtarladığıdır:
- PNP (source): Avrupa'da ve Türkiye'de en yaygın tip. Algılayınca çıkış +24 V olur.
- NPN (sink): Asya kökenli makinelerde sık görülür. Algılayınca çıkış 0 V'a bağlanır.
Sensör tipini değiştirmeden önce panodaki diğer sensörlerin tipine ve girişin ortak ucuna bak. Yanlış tipteki sensör ya hiç algılamaz ya da sürekli 1 okutur.
NO / NC sensör: Sensörlerin çıkışı da normalde açık (algılayınca 1) ya da normalde kapalı (algılayınca 0) olabilir. Seviye şalterleri ve taşma sensörleri çoğu zaman NC seçilir: kablo koparsa giriş 0 olur ve program bunu "taşma" gibi görüp güvenli tarafta kalır.
Dijital çıkış: transistör mü röle mi?
- Transistör (DC) çıkış: hızlıdır, aşınmaz; 24 V DC yük sürer. Akım sınırı küçüktür (kanal başına genellikle 1 A'nın altında), bu yüzden motoru doğrudan değil kontaktör bobini üzerinden sürer.
- Röle çıkış: AC ya da DC yük anahtarlayabilir, ama mekanik olduğu için ömrü anahtarlama sayısıyla sınırlıdır ve hızlı darbeler için uygun değildir.
Selenoid valf ve kontaktör bobini gibi endüktif yüklerde, kapatma anında oluşan gerilim sıçramasını bastırmak için kılavuzdaki koruma önerilerine (diyot, RC devresi) uy. Panoda 230 V AC ile çalışmak yetkili elektrikçi işidir.
Alıştırma: kablo kopmasını alarm yap
Bir depoda iki sensör var: I0.0 parça algılayan PNP endüktif sensör (NO) ve I0.1 NC kablolu taşma şalteri. Taşma şalteri normal durumda girişe 1 verir; depo taşınca ya da kablo kopunca 0 olur.
Başlangıç programında taşma alarmı yanlış kontakla yazılmış: alarm lambası normal durumda yanıyor. Çalıştır'a bas ve gör, sonra ikinci basamaktaki kontağı seçip türünü değiştir. Bitince Kontrol et.
Ek görev: Alarm lambası yanarken parça lambası hiç yanmasın. İpucu: birinci basamağa taşma girişini seri ekle; hangi kontak türü gerekiyor?
Sık yapılan hatalar
- NPN sensörü PNP'ye göre kablolanmış girişe bağlamak. Sensör algılasa da giriş gerilimi değişmez; PLC hiçbir şey görmez. Sensör etiketindeki tipe ve 1M bağlantısına bak.
- Motoru doğrudan transistör çıkışından sürmeye çalışmak. Çıkışın akımı motor için yetmez; araya kontaktör ya da röle konur ve çıkış yalnız bobini sürer.
- NC kablolu sinyali programda da NC kontakla sorgulamak. Normal durumda giriş zaten 1'dir; NC kontak bu durumda akım geçirmez. Kontak türünü istediğin bit değerine göre seç.
Kaynaklar
- Siemens, SIMATIC S7-1200 sistem kılavuzu, "Teknik veriler" ve "Kablolama" bölümleri. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com
- IEC 61131-2: Programlanabilir denetleyiciler, donanım gereksinimleri ve testler (dijital giriş tipleri).
- IEC 60947-5-2: Alçak gerilim anahtarlama cihazları, yaklaşım anahtarları (tel renkleri ve bağlantı).