Kazanımlar
- Dişli, paletli ve pistonlu pompayı ve kullanım alanlarını ayırırsın.
- Devir ve geometrik hacimden pompa debisini hesaplarsın.
- Güç ünitesinin parçalarını şemada tanırsın.
- PLC'nin izlediği seviye, sıcaklık ve filtre sinyallerini sayarsın.
Pompa türleri
| Pompa | Basınç | Özellik |
|---|---|---|
| Dış dişli | 250 bar'a kadar | Basit, ucuz, dayanıklı; sabit debi |
| İç dişli | 300 bar'a kadar | Sessiz; enjeksiyon makinelerinde yaygın |
| Paletli | ~160 bar | Sessiz; değişken debili türü var |
| Eksenel pistonlu | 350 bar ve üstü | Yüksek verim, değişken debi, basınç ya da güç regülasyonu |
Sabit debili pompa her devirde aynı hacmi basar; ihtiyaç yoksa yağ emniyet valfinden tanka döner ve ısınır. Değişken debili pompa (ör. basınç regülatörlü pistonlu pompa) yalnız gereken kadar basar; enerji tasarrufu sağlar.
Pompa debisi hesabı
Pompanın bir devirde bastığı hacme geometrik hacim (Vg, cm³/dev) denir. Debi:
Q [L/dk] = Vg [cm³] · n [dev/dk] · ηv / 1000
Örnek: 16 cm³/dev pompa, 1450 dev/dk motor, hacimsel verim 0,95: Q = 16 · 1450 · 0,95 / 1000 ≈ 22 L/dk. Frekans konvertörüyle sürülen motor devrini değiştirerek debi de değiştirilebilir (değişken devirli pompa tahriki).
Tank, filtre, akümülatör ve emniyet valfi
- Tank: yağı depolar, soğutur, havanın ve kirin ayrışmasını sağlar. Kaba kural: hacim, pompa debisinin 3-5 katı (dakika olarak).
- Emme süzgeci ve dönüş filtresi: dönüş filtresi kirli yağı tanka girmeden tutar; tıkanma göstergesi vardır.
- Basınç filtresi: hassas valflerin (oransal, servo) önüne konur.
- Emniyet valfi (basınç sınırlama): sistemi en yüksek basınçta sınırlar. Her hidrolik sistemde zorunludur.
- Akümülatör: gazla (azot) ön dolumlu basınçlı kap; kısa süreli yüksek debi verir, darbeyi söndürür, acil durumda enerji saklar. Basınçlı kaptır, ayrı güvenlik kuralları vardır.
- Soğutucu ve ısıtıcı: yağı çalışma sıcaklığında tutar.
PLC'nin izlediği sinyaller
| Sinyal | Cihaz | PLC tepkisi |
|---|---|---|
| Yağ seviyesi düşük | Şamandıralı seviye anahtarı | Pompa çalıştırılmaz / durur |
| Yağ sıcaklığı | PT100 ya da termostat | Soğutucuyu aç, çok sıcaksa uyar ve durdur |
| Filtre tıkalı | Fark basınç anahtarı | Bakım uyarısı (çoğunlukla sıcak yağda değerlendirilir) |
| Sistem basıncı | Basınç sensörü 4-20 mA | Basınç gelmezse sırayı başlatma |
| Motor koruma | Motor koruma şalteri yardımcı kontağı | Arıza, pompa kapalı |
Deney: pompa debisi ve motor gücü
Pompa hacmini, devri ve basıncı değiştir; debi ve gereken motor gücü hesaplanır. Sonra uygun motoru seç.
Ek görev: Gerçekte motor gücü en yüksek çalışma basıncına göre seçilir; makine çoğu zaman daha düşük basınçta çalışsa da. Değişken pompa veya frekans çevirici enerji tüketimini düşürür.
Görev: pompa ve tank
Pompa debisi formülünü kullan. Sonuçları tam sayıya yuvarlayabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- Pompayı yağ seviyesi denetlemeden çalıştırmak. Pompa hava emer, kavitasyonla kısa sürede bozulur; seviye anahtarını start koşulu yap.
- Sabit debili pompada tüm debiyi sürekli emniyet valfinden boşaltmak. Yağ hızla ısınır; boşta basınçsız dolaşım ya da değişken debili pompa kullan.
- Akümülatörü basınçlı bırakarak bakıma başlamak. Akümülatör pompa dursa bile basınç saklar; boşaltma valfiyle boşalt ve manometreyle doğrula.
- Filtre tıkanma uyarısını görmezden gelmek. Baypas açılır, kirli yağ valflere gider; filtreyi zamanında değiştir.
Kaynaklar
- ISO 4413: Hidrolik akışkan gücü; sistemler ve bileşenleri için genel kurallar ve güvenlik gereksinimleri.
- ISO 1219-1 ve 1219-2: Akışkan gücü sistemleri; grafik semboller ve devre şemaları.
- Hidrolik üreticilerinin (ör. Bosch Rexroth, Parker, Danfoss, HAWE) eğitim kitapçıkları, pompa ve valf katalogları.