PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Endüstriyel hidrolik › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Hidroliğin temel yasaları: basınç, debi ve güç

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Hidrolik, küçük bir makinede büyük kuvvet elde etmenin yoludur: pres, enjeksiyon makinesi, iş makinesi, asansör. Bütün bu sistemler birkaç basit yasaya dayanır. Bu derste basınç, debi ve gücün nasıl bağlantılı olduğunu ve neden hidroliğin pnömatikten bambaşka davrandığını öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • Pascal yasasıyla kuvvet çoğaltmayı hesaplarsın.
  • Debiden silindir hızını, hızdan gereken debiyi bulursun.
  • Hidrolik gücü ve pompa motoru gücünü yaklaşık hesaplarsın.
  • Hidroliği pnömatikten ayıran özellikleri sayarsın.

Pascal yasası ve kuvvet çoğaltma

Kapalı bir kaptaki sıvıya uygulanan basınç her yöne eşit iletilir. Bu yüzden küçük bir pistona uygulanan küçük kuvvet, büyük bir pistonda büyük kuvvet olarak çıkar: F₂ = F₁ · A₂ / A₁. Kriko ve presin çalışma ilkesi budur. Bedeli yoldur: büyük piston, küçük pistonun yolunun A₁ / A₂ katı kadar hareket eder; enerji kazanılmaz.

Hidrolikte basınçlar yüksektir: tipik endüstriyel sistemler 100-315 bar çalışır, pnömatik ise 6-8 bar. Aynı kuvvet için hidrolik silindir çok daha küçüktür.

Debi ve hız

Silindirin hızını basınç değil debi belirler. Silindire dakikada giren yağ hacmi, piston alanına bölünerek hız bulunur:

v = Q / A   (Q: L/dk, A: cm², v: m/dk için v = 10 · Q / A)

Örnek: 20 L/dk debi, 50 mm piston (19,6 cm²): v = 10 · 20 / 19,6 ≈ 10,2 m/dk yani yaklaşık 0,17 m/s. Geri dönüşte halka alanı daha küçük olduğu için silindir daha hızlı döner.

Hidrolik güç ve verim

Hidrolik güç basınç ile debinin çarpımıdır: P [kW] = p [bar] · Q [L/dk] / 600. 200 bar ve 20 L/dk için P = 200 · 20 / 600 ≈ 6,7 kW. Pompanın ve motorun verimi (toplam yaklaşık %80-85) yüzünden elektrik motoru biraz daha büyük seçilir.

Kaybolan güç ısıya dönüşür. Bir emniyet valfinden boşa akan yağ, kısma valfinde düşen basınç ve uzun ince hatlar yağı ısıtır. Yağ sıcaklığı genelde 40-60 °C aralığında tutulur; daha sıcak yağ incelir, contaları ve yağın kendisini yaşlandırır.

Hidrolik ile pnömatik

ÖzellikHidrolikPnömatik
Basınç100-315 bar (daha yükseği de var)6-8 bar
AkışkanYağ, sıkıştırılamazHava, sıkıştırılabilir
Konum tutmaÇok iyi, ara konumda sert dururZayıf, yük altında yaylanır
HızOrta, çok hassas ayarlanabilirYüksek, daha az hassas
Dönüş hattıYağ tanka dönerHava dışarı atılır
RiskYüksek basınçlı yağ fışkırması, yangın, çevreSavrulan hortum, gürültü

Görev: kuvvet, hız ve güç

Formülleri kullan. 1 bar = 10 N/cm². Ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin.

200 × 100 / 2 = 10 000 N.
150 bar = 1500 N/cm²; 1500 × 100 = 150 000 N = 150 kN.
10 × 20 / 19,6 ≈ 10,2 m/dk.
200 × 30 / 600 = 10 kW.
10 / 0,8 = 12,5 kW.

Sık yapılan hatalar

  • Silindir hızını basınçla ayarlamaya çalışmak. Hız debiyle belirlenir; akış kontrol valfi ya da pompa debisiyle ayarla.
  • Kaybolan gücü önemsememek. Boşa akan her litre ısıya döner; yağ sıcaklığını izle, gerekirse soğutucu ve boşaltma devresi kullan.
  • Hidroliği 'büyük pnömatik' sanmak. Basınçlar 30-40 kat yüksektir; bağlantı, hortum ve güvenlik kuralları çok daha sıkıdır.
  • Geri dönüş hızını unutmak. Halka alanı küçük olduğu için silindir daha hızlı geri döner; bunu mekanik ve güvenlik açısından hesaba kat.

Mini sınav

1. Pascal yasası neyi söyler?

Kapalı kapta basınç her noktaya eşit iletilir.

2. Silindirin hızını ne belirler?

v = Q / A.

3. Hidrolik güç formülü hangisidir?

bar ve L/dk ile kW verir.

4. Kaybolan hidrolik güç neye dönüşür?

Kısma ve boşa akış yağı ısıtır.

5. Tipik endüstriyel hidrolik basıncı hangisidir?

Pnömatik 6-8 bar, hidrolik genelde birkaç yüz bar çalışır.

6. Hidroliğin pnömatiğe göre üstünlüğü nedir?

Yağ sıkıştırılamaz, silindir yaylanmaz.

Kaynaklar

  • ISO 4413: Hidrolik akışkan gücü; sistemler ve bileşenleri için genel kurallar ve güvenlik gereksinimleri.
  • ISO 1219-1 ve 1219-2: Akışkan gücü sistemleri; grafik semboller ve devre şemaları.
  • Hidrolik üreticilerinin (ör. Bosch Rexroth, Parker, Danfoss, HAWE) eğitim kitapçıkları, pompa ve valf katalogları.