Kazanımlar
- Diyotun iletim ve tıkama yönünü, eşik gerilimini açıklarsın.
- Köprü doğrultucu ve filtre kondansatörünün işini bilirsin.
- LED için ön direnci hesaplarsın.
- Serbest geçiş diyotunun nasıl ve neden bağlandığını bilirsin.
Diyotun çalışması
Diyotun iki ucu vardır: anot ve katot (gövdedeki çizgi katottur). Anot katottan pozitifse iletir; ters yönde tıkar. İletimde üstünde yaklaşık 0,7 V (silisyum) düşer; Schottky diyotta 0,3-0,4 V. Multimetrenin diyot kademesi bu eşik gerilimini gösterir: bir yönde ~0,6-0,7 V, öbür yönde "OL" sağlam diyot demektir.
Doğrultma ve filtre
Dört diyotlu köprü doğrultucu alternatif akımın iki yarısını da aynı yöne çevirir; çıkış nabızlı DC'dir. Arkasına konan filtre kondansatörü tepeler arasında dolup boşalarak gerilimi düzleştirir; kalan dalgalanmaya ripple denir. Modern 24 V güç kaynakları anahtarlamalı (SMPS) yapıdadır, ama girişlerinde yine doğrultucu ve kondansatör bulunur; bu yüzden açılışta yüksek bir ani akım çekerler.
LED ön direnci ve Zener diyot
LED de bir diyottur; eşik gerilimi renge göre 1,8-3,2 V. Akımı bir ön direnç sınırlar: R = (U − ULED) / I. 24 V, beyaz LED 3 V, 10 mA: (24 − 3) / 0,01 = 2100 Ω, standart değer 2,2 kΩ. Panel lambalarında bu direnç gövdenin içindedir.
Zener diyot ters yönde belli bir gerilimde iletir ve gerilimi o değerde tutar; basit referans ve aşırı gerilim koruması için kullanılır.
Serbest geçiş diyotu ve ters kutup koruması
DC röle ve valf bobinine ters yönde paralel (katot +24 V tarafına) bir diyot bağlanır. Normal çalışmada tıkar; bobin kesilince indüksiyon akımı diyot üzerinden döner ve gerilim darbesi ~0,7 V'ta kalır. Yan etkisi: bobin biraz geç bırakır (birkaç ms). Hızlı bırakma gerekiyorsa diyot + Zener birlikte kullanılır.
Diyot ters bağlanırsa bobin çekilirken kısa devre olur: sigorta atar veya diyot yanar. Birçok sensör ve modülde de girişe seri bir diyot ters kutup koruması sağlar.
Görev: Diyot ve LED
Sayıyla cevap ver.
Sık yapılan hatalar
- Serbest geçiş diyotunu ileri yönde bağlamak. Bobin çekildiğinde 24 V'u kısa devre eder; katot +24 V tarafına gelmeli.
- LED'i dirençsiz 24 V'a bağlamak. Akım sınırsız artar ve LED anında yanar; ön direnç hesapla.
- Diyotlu bobinin geç bırakmasını hesaba katmamak. Hızlı valflerde birkaç ms gecikme süreci bozabilir; diyot + Zener veya varistör kullan.
- Güç kaynağının açılış akımını yok saymak. Birçok kaynağı aynı anda açmak sigortayı attırabilir; C eğrili koruma veya kademeli açma.
Kaynaklar
- IEC 61131-2: PLC donanım gereksinimleri; 24 V DC giriş tipleri (tip 1, 2, 3) ve çıkışlar.
- IEC/EN 61204: Düşük gerilim DC güç kaynakları; performans ve güvenlik.
- Phoenix Contact / Weidmüller: röle modülü ve söndürme elemanı katalogları.