PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Elektronik temelleri › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Direnç, kondansatör ve bobin

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Bir sensör sinyalinin neden gecikmeli geldiğini, bir kontaktör bobini kesildiğinde neden çıkışı bozan bir gerilim darbesi oluştuğunu bu üç pasif eleman açıklar. Bu derste direnç, kondansatör ve bobinin davranışını, otomasyondaki karşılıklarıyla öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • Direnç değerini renk kodundan okur, güç değerini hesaplarsın.
  • Kondansatörün şarjını ve RC zaman sabitini hesaplarsın.
  • Bobinin akım değişimine karşı koyduğunu ve kesilince gerilim darbesi ürettiğini açıklarsın.
  • PLC giriş filtresi ve bobin söndürme gibi uygulamaları tanırsın.

Direnç

Direncin iki önemli değeri vardır: direnç (Ω) ve güç (W). Üstünde harcanan güç P = I² · R değerini aşarsa ısınır ve bozulur. Küçük dirençlerde değer renk halkalarıyla yazılır: dört halkalıda ilk iki halka rakam, üçüncüsü çarpan, dördüncüsü toleranstır. Örnek: kahverengi (1), siyah (0), kırmızı (×100), altın (±%5) = 1000 Ω = 1 kΩ.

Renk sırası: siyah 0, kahverengi 1, kırmızı 2, turuncu 3, sarı 4, yeşil 5, mavi 6, mor 7, gri 8, beyaz 9.

Kondansatör ve RC zaman sabiti

Kondansatör yük depolar; birimi farad (F), pratikte µF ve nF. Bir direnç üzerinden doldurulduğunda gerilimi hemen değil, üstel olarak yükselir. Zaman sabiti τ = R · C: bir τ sonra son değerin yaklaşık %63'üne, 5 τ sonra neredeyse tamamına ulaşır.

Örnek: 10 kΩ ve 100 µF: τ = 10 000 · 0,0001 = 1 s. PLC girişlerindeki giriş filtresi (TIA Portal'da ayarlanır, ör. 6,4 ms) aynı fikirle kısa parazitleri bastırır; ama hızlı sinyaller (sayıcı, enkoder) için kısaltılmalıdır.

Büyük kondansatörler (ör. sürücü ara devresi) enerji kapatılınca da dolu kalır; bu bir çarpılma tehlikesidir.

Bobin ve indüksiyon gerilimi

Bobin (endüktans, birimi henry H) akımın değişmesine karşı koyar: U = L · ΔI / Δt. Akım aniden kesilirse Δt çok küçüktür ve bobin uçlarında yüzlerce volt gerilim darbesi oluşur. Kontaktör, röle ve valf bobinleri bu yüzden kesildiklerinde transistör çıkışlarını bozabilir, kontaklarda ark yapar ve elektromanyetik parazit üretir.

Çözüm söndürme elemanıdır: DC bobinde serbest geçiş diyotu (2. ders), AC bobinde RC elemanı veya varistör. Birçok kontaktörün takılabilir söndürme modülü vardır.

Görev: R, C, L hesapları

Ondalık için virgül veya nokta kullanabilirsin.

4 7 × 100 = 4700 Ω = 4,7 kΩ.
0,024² × 1000 = 0,576 W; 0,25 W'lık direnç yanar, 1 W seçilir.
10 000 × 0,000047 = 0,47 s.
5 × 0,47 = 2,35 s.
0,5 × 0,2 / 0,0001 = 1000 V: söndürme şart.

Sık yapılan hatalar

  • Direnci yalnız Ω değerine göre seçmek. Güç değerini de hesapla; P = I² · R değerinin en az iki katı güçte direnç seç.
  • Hızlı enkoder sinyalini standart giriş filtresiyle okumak. Filtre kısa darbeleri yutar; hızlı sayıcı girişi kullan veya filtreyi kısalt.
  • Kontaktör bobinini söndürmesiz transistör çıkışına bağlamak. Kesilmedeki gerilim darbesi çıkışı bozabilir; diyot veya söndürme modülü ekle (çoğu PLC çıkışında dahili koruma vardır, verilerine bak).
  • Kondansatörü enerji kesilince boş sanmak. Büyük kondansatörler dakikalarca dolu kalır; ölç ve bekleme süresine uy.

Mini sınav

1. Direnç seçiminde Ω değerinin yanında ne önemlidir?

Aşırı güç direnci yakar.

2. RC zaman sabiti nedir?

Birimi saniye.

3. Bir τ sonra kondansatör yaklaşık yüzde kaç dolar?

5 τ sonra neredeyse tamamı.

4. Bobin neye karşı koyar?

U = L · ΔI / Δt.

5. Bobin akımı aniden kesilince ne olur?

Söndürme gerekir.

6. AC bobinde hangi söndürme elemanı kullanılır?

Diyot yalnız DC'de çalışır.

Kaynaklar

  • IEC 60062: Direnç ve kondansatörlerde işaretleme kodları.
  • IEC 61131-2: PLC donanım gereksinimleri; 24 V DC giriş tipleri (tip 1, 2, 3) ve çıkışlar.
  • Siemens: S7-1200 sistem el kitabı, giriş filtresi ve çıkış koruması.