Kazanımlar
- Doğru akımda gücü ve akımı hesaplarsın.
- Enerjiyi kWh olarak hesaplar, maliyetini bulursun.
- Verimi ve kayıp gücü hesaplarsın.
- Kablodaki ısı kaybını ve gerilim düşümünü açıklarsın.
Elektrik gücü
Doğru akımda güç: P = U · I. Ohm yasasıyla birleşince P = I² · R ve P = U² / R.
Örnek: 24 V'luk bir panoda toplam 4,5 A yük var. Güç 24 · 4,5 = 108 W. Güç kaynağı en az %20-25 pay ile, yani 5 A değil 10 A sınıfından seçilir; açılışta kapasitif yükler ve valfler kısa süreli fazla akım çeker.
Enerji ve maliyet
Enerji, güç çarpı süredir: W = P · t. Birimi kilovat-saattir (kWh). 7,5 kW'lık bir pompa günde 16 saat, yılda 250 gün çalışırsa 7,5 · 16 · 250 = 30 000 kWh harcar. Fiyat 0,25 €/kWh ise yıllık maliyet 7500 €'dur. Frekans konvertörü, verimli motor ve boşta kapatma bu yüzden önemlidir.
Verim ve kayıp
Verim, çıkan gücün giren güce oranıdır: η = Pçıkış / Pgiriş. Aradaki fark ısıya dönüşür. %90 verimli 11 kW'lık motor, şebekeden yaklaşık 12,2 kW çeker; 1,2 kW ısı olarak gider. Panodaki sürücüler ve güç kaynakları da kayıp üretir; pano soğutması bu toplam kayba göre seçilir.
Kablo ısınması ve gerilim düşümü
Kablodaki kayıp P = I² · R'dir: akım iki katına çıkarsa ısı dört katına çıkar. Kesit bu yüzden akıma ve döşeme koşuluna göre seçilir (IEC 60364-5-52 tabloları). Kablo boyunca gerilim düşer: ΔU = I · Rkablo. 24 V devrede 2 A, 2,4 Ω gidiş-dönüş dirençte 4,8 V düşer; valf 19 V ile çalışmayabilir. Uzun 24 V hatlarda kesit büyütülür ya da besleme yakına konur.
Görev: güç ve enerji
Sayıyla cevap ver. Ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- Güç kaynağını toplam akıma tam eşit seçmek. Açılış akımları ve genişleme için %20-25 pay bırak.
- Gerilim düşümünü hesaplamamak. Uzun 24 V hatlarda uçtaki gerilim valf ve sensörün alt sınırının altına düşebilir; kesiti büyüt ya da beslemeyi yaklaştır.
- Pano içindeki ısı kaybını unutmak. Sürücü ve güç kaynağı kayıplarını topla, pano fanını ya da klimasını buna göre seç.
- Motor etiketindeki gücü şebekeden çekilen güç sanmak. Etiketteki güç mil gücüdür; şebekeden verim kadar fazlası çekilir.
Kaynaklar
- IEC 60050 (Uluslararası Elektroteknik Sözlüğü) ve IEC 80000-6: elektrik büyüklükleri ve birimleri.
- IEC 60364-5-52 / DIN VDE 0298-4: Kabloların akım taşıma kapasitesi ve gerilim düşümü.
- IEC 60034-30-1: Motor verim sınıfları (IE1-IE4).