PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Elektrik temelleri › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Gerilim, akım, direnç ve Ohm yasası

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Her PLC girişi, her kontaktör bobini ve her sensör aynı üç büyüklükle çalışır: gerilim, akım ve direnç. Bu derste bu üçünün ilişkisini, seri ve paralel bağlantıyı ve bunun neden kumanda devresindeki VE / VEYA mantığının temeli olduğunu öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • Gerilim, akım ve direnci birimleriyle açıklarsın.
  • Ohm yasasıyla bilinmeyen büyüklüğü hesaplarsın.
  • Seri ve paralel dirençlerin eşdeğerini ve gerilim bölücüyü hesaplarsın.
  • Seri kontağı VE, paralel kontağı VEYA olarak okursun.

Gerilim, akım, direnç

BüyüklükSembol / birimBenzetme
GerilimU, volt (V)Su hattındaki basınç farkı
AkımI, amper (A)Akan su miktarı
DirençR, ohm (Ω)Borunun darlığı

Gerilim iki nokta arasında ölçülür, akım ise devrenin içinden geçer. Bu yüzden voltmetre paralel, ampermetre seri bağlanır (4. ders). Akım yalnızca kapalı bir devrede akar: kopuk bir telde gerilim vardır ama akım yoktur.

Ohm yasası

U = R · I   buradan   I = U / R ve R = U / I.

Örnek: 24 V ile beslenen bir röle bobininin direnci 480 Ω ise akımı 24 / 480 = 0,05 A = 50 mA'dir. Bir PLC dijital çıkışı genelde 0,5 A verebilir; bu bobin rahatça sürülür. 2 A çeken bir valf ise doğrudan bağlanamaz.

Seri ve paralel bağlantı

  • Seri: aynı akım hepsinden geçer, gerilimler toplanır. R = R₁ + R₂ + …
  • Paralel: hepsinde aynı gerilim vardır, akımlar toplanır. 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + …; iki eşit direnç paralel bağlanırsa yarısı kalır.
  • Gerilim bölücü: iki seri dirençte U₂ = U · R₂ / (R₁ + R₂). Analog sinyaller ve potansiyometre bu ilkeyle çalışır.

İletkenin de direnci vardır: R = ρ · L / A. Bakır için ρ ≈ 0,0178 Ω·mm²/m. 100 m, 1,5 mm² bakır kablonun gidiş-dönüş (200 m) direnci yaklaşık 2,4 Ω'dur.

Seri kontak VE, paralel kontak VEYA

İki anahtar seri bağlanırsa lamba ancak ikisi birden kapalıyken yanar: bu VE'dir. Paralel bağlanırsa herhangi biri kapalıyken yanar: bu VEYA'dır. Merdiven (ladder) diyagramı bu yüzden elektrik şemasına benzer: yan yana kontaklar VE, alt alta dallar VEYA demektir.

Deney: Ohm yasası, seri ve paralel

Gerilimi ve dirençleri kaydırıcıyla değiştir; akım ve güç hemen hesaplanır, teldeki akım kalınlaşır. Üç görevi sırayla yap.

Ek görev: Gerçek bir ölçümde değerler biraz sapar: direncin toleransı (ör. %5) ve kaynağın iç direnci yüzünden. Avometreyle ölçtüğün akım hesaptan %5 farklıysa bu normaldir.

Görev: Ohm yasası

Ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin.

24 / 480 = 0,05 A = 50 mA.
24 / 0,5 = 48 Ω.
100 + 200 = 300 Ω.
Eşit iki direnç paralel: yarısı.
10 × 4 / 5 = 8 V.

Sık yapılan hatalar

  • Akımı gerilim gibi paralel ölçmeye çalışmak. Ampermetre seri bağlanır; paralel bağlanırsa kısa devre olur ve sigortası atar.
  • Kablo direncini önemsiz saymak. Uzun ince kablolarda direnç birkaç ohm olur; düşük gerilimli sinyallerde ve yüksek akımda gerilim düşümü yaratır.
  • PLC çıkışına büyük akım çeken yükü doğrudan bağlamak. Çıkış akımını bilgi sayfasından oku; büyük yükler röle ya da kontaktörle sürülür.
  • Kopuk tel üzerinde gerilim yok sanmak. Akım yoktur ama gerilim olabilir; uç boşta da tehlikelidir.

Mini sınav

1. Ohm yasası hangisidir?

Gerilim, direnç çarpı akımdır.

2. Seri bağlantıda ne aynıdır?

Aynı akım hepsinden geçer.

3. Paralel bağlantıda ne aynıdır?

Her kolda aynı gerilim vardır.

4. İki seri kontak ladder'da neye karşılık gelir?

İkisi de kapalıysa akım geçer.

5. Aynı kesitte kablo uzunluğu iki katına çıkarsa direnç ne olur?

R = ρ · L / A.

6. Gerilim bölücü ne işe yarar?

Potansiyometre ve analog girişlerde kullanılır.

Kaynaklar

  • IEC 60050 (Uluslararası Elektroteknik Sözlüğü) ve IEC 80000-6: elektrik büyüklükleri ve birimleri.
  • Siemens: S7-1200 sistem el kitabı, dijital çıkış teknik verileri.
  • Herhangi bir elektroteknik ders kitabı (meslek lisesi ve meslek okulu düzeyi).