Kazanımlar
- Motor plakasından ve güçten anma akımını hesaplar, yük listesini kurarsın.
- Eşzamanlılık katsayısıyla besleme akımını tahmin eder, ana şalteri seçersin.
- Kumanda trafosunun gücünü sürekli ve çekme gücünden boyutlandırırsın.
- 24 V DC güç kaynağını toplam akım ve pay ile seçersin.
Her tüketicinin akımı
Yük listesi bir tablodur: referans, tanım, gerilim, güç, cos φ, verim, anma akımı, çalışma şekli. Üç fazlı motorda anma akımı:
I = P / (√3 · U · cos φ · η)
Burada P, motor milindeki güçtür (plakadaki kW). Örnek: 4 kW, 400 V, cos φ 0,82, η 0,87 → I = 4000 / (1,732 × 400 × 0,82 × 0,87) ≈ 8,1 A. Hesap kabaca doğrulamak içindir; asıl değer motor plakasındaki akımdır.
| Ref. | Tanım | P | I | Not |
|---|---|---|---|---|
| -M1 | konveyör motoru | 1,5 kW | 3,4 A | sürekli |
| -M2 | pompa motoru | 4 kW | 8,1 A | sürekli |
| -M3 | kaldırma motoru | 2,2 kW | 4,9 A | kısa süreli |
| -E1 | ısıtıcı | 6 kW | 8,7 A | termostatlı |
Isıtıcı gibi omik yükte cos φ = 1 ve η ≈ 1: I = 6000 / (1,732 × 400) ≈ 8,7 A.
Hepsi aynı anda çalışmaz
Tüm akımların toplamı en kötü durumdur. Gerçekte bazı yükler sırayla çalışır. Eşzamanlılık katsayısı (g) birlikte çalışan payı gösterir: besleme akımı ≈ g × toplam akım + en büyük motorun kalkış payı.
Örnekte toplam 25,1 A. Kaldırma motoru yalnız konveyör dururken çalışıyorsa g ≈ 0,8 alınabilir: ≈ 20 A. Bir makinede katsayı varsayımla değil, çalışma sırasından çıkarılır ve hesap notuna yazılır.
Ana şalter (IEC 60204-1 §5.3'teki besleme ayırma cihazı) tüm makinenin akımını taşır, kilitlenebilir olmalıdır ve en büyük motorun kilitli rotor akımını ve diğer yüklerin toplamını kesebilmelidir. Pratikte bir üst standart değer seçilir, örneğin 32 A veya 40 A.
Neden trafo ya da 24 V DC?
IEC 60204-1 §7.2 ve §9.4.3: kumanda devreleri (buton, bobin, PLC) şebekeden doğrudan değil, bir kumanda trafosundan veya güç kaynağından beslenmelidir. Böylece bir toprak kaçağı istem dışı çalışmaya yol açmaz ve gerilim düşer.
Kontaktör bobinleri kalkış anında sürekli güçlerinin birkaç katını (çekme gücü) çeker. Trafo seçiminde iki değer kontrol edilir:
- Sürekli güç: aynı anda çekili tüm bobinler, lambalar, ısıtıcılar.
- Kısa süreli güç: sürekli güç + aynı anda çeken bobinlerin çekme gücü; üretici bunun için ayrı bir "kısa süreli güç" eğrisi verir.
Günümüzde çoğu makinede kumanda gerilimi 24 V DC'dir; bobinler ve PLC aynı güç kaynağından beslenir.
Toplam akım ve pay
Güç kaynağı seçimi için tüm 24 V tüketicilerin akımı toplanır:
| Tüketici | Adet | Akım | Toplam |
|---|---|---|---|
| PLC CPU + modüller | 1 | 0,8 A | 0,8 A |
| sensör | 24 | 0,03 A | 0,72 A |
| valf bobini | 8 | 0,1 A | 0,8 A |
| kontaktör bobini (DC) | 6 | 0,15 A | 0,9 A |
| HMI | 1 | 0,6 A | 0,6 A |
Toplam 3,82 A. Kalkış akımları, yaşlanma ve sonradan eklenecekler için %25-50 pay bırakılır: 5 A'lık bir kaynak sınırda, 10 A rahat bir seçimdir. Çıkışlar elektronik sigorta modülleriyle gruplara ayrılır; bir sensör kısa devresi PLC'yi kapatmaz.
Görev: akım ve güç hesapları
Ondalık için virgül veya nokta kullanabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- Plakadaki gücü akım sanmak. Plaka gücü mildeki kW'tır; akım plakada ayrı yazar veya formülle bulunur.
- Tüm akımları toplayıp ana şalteri iki kat büyük seçmek. Çalışma sırasından eşzamanlılığı çıkar, hesap notuna yaz.
- Kumanda trafosunu yalnız sürekli güce göre seçmek. Aynı anda çeken bobinlerin çekme gücünü kısa süreli güç eğrisiyle kontrol et.
- Tüm 24 V tüketicileri tek sigortaya bağlamak. Elektronik sigorta modülüyle grupla: PLC, sensörler, valfler ayrı.
Kaynaklar
- IEC 60204-1 (EN 60204-1): Makinelerin elektrik donanımı; genel kurallar (besleme, koruma, kumanda devreleri, doğrulama).
- IEC 60034-1: Döner elektrik makineleri; anma değerleri.
- IEC 61558-2-2: Kumanda trafoları için güvenlik kuralları.
- IEC 61204-7: Alçak gerilim DC güç kaynakları; güvenlik kuralları.