PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Elektrik kumanda › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Kumanda devresinin dili: şema, sembol, harf kodu

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

PLC programı ne kadar iyi olursa olsun, motoru kontaktör döndürür ve kontaktörü bir tel sürer. Bir makinenin elektrik şeması okunamıyorsa arıza da bulunamaz. Bu derste şemanın dilini öğreniyorsun: hangi çizgi neyi taşır, hangi harf hangi cihazdır, hangi numara hangi kontaktır.

Ders videosu · 3:22 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • Güç devresi ile kumanda devresini şemada ayırırsın.
  • Kontak, bobin, sigorta ve motor sembollerini tanırsın.
  • Cihaz harf kodlarından (Q, K, F, S, M, P, X) cihazın işini çıkarırsın.
  • Kontaktör ve termik rölenin klemens numaralarını (A1-A2, 13-14, 21-22, 95-96) okursun.

Güç devresi ve kumanda devresi

Her motor devresi iki parçadan oluşur. Güç devresi şebekeden (ör. 3 faz 400 V) motora giden kalın kablolardır: sigorta, kontaktörün ana kontakları, termik röle ve motor bu yolun üzerindedir. Kumanda devresi ise kontaktörün bobinini süren ince kablolardır: butonlar, PLC çıkışları, yardımcı kontaklar. Kumanda devresi çoğunlukla 24 V DC ya da bir kumanda trafosundan 230 V AC ile beslenir.

Doğrudan yol verme: solda güç devresi, sağda kumanda devresi L1L2L3 -F1 sigorta / MCB-Q1 kontaktör (1-2, 3-4, 5-6)-F2 termik röle M 3~-M1 motor +24 V -F3 sigorta-F2 95-96-S0 stop (NC) -S1 start (NO)-Q1 13-14 -Q1 bobiniA1-A20 V
Şekil 1. Doğrudan yol verme. Güç devresi motora enerji taşır; kumanda devresi kontaktör bobinini sürer. -Q1 13-14 kontağı start butonuna paralel bağlanan mühürleme kontağıdır.

Şemada güç devresi çoğunlukla sayfanın solunda ya da ayrı sayfalarda, kumanda devresi sağda ya da sonraki sayfalarda çizilir. Akım yukarıdan aşağıya akar: üstte besleme, altta dönüş (0 V ya da nötr).

En sık görülen semboller

Semboller IEC 60617 standardından gelir. Şemada her cihaz enerjisiz ve basılmamış hâlde çizilir; NC kontak bu yüzden kapalı, NO kontak açık görünür.

SembolAnlamıÖrnek
Açık kontak (NO)Basılınca ya da bobin enerjilenince kapanırStart butonu, mühürleme kontağı
Kapalı kontak (NC)Basılınca ya da bobin enerjilenince açılırStop butonu, kilitleme kontağı
Dikdörtgen bobinKontaktör ya da röle bobini-Q1 A1-A2
Daire içinde MMotor; "3~" üç fazlı demektir-M1
Daire içinde çarpıGösterge lambası-P1 "motor çalışıyor"

PLC'nin merdiven diyagramı bu sembollerden türemiştir. Fark şu: elektrik şemasında NC kontak fiziksel bir kontaktır; merdiven diyagramında NC kontak "bit 0 ise geçir" anlamına gelir. Temel kursun 7. dersinde (kontak ve bobin) bunun neden önemli olduğunu gördün.

Cihaz harf kodları: -Q1, -S0, -F2

Her cihazın şemada bir referans işareti vardır: bir harf ve bir numara. Harfler IEC 81346-2 standardına göre cihazın ne iş yaptığını anlatır, nasıl yapıldığını değil.

HarfİşiÖrnekler
QGüç akışını açıp kapatırKontaktör, güç şalteri, motor koruma şalteri
KSinyali işlerYardımcı röle, zaman rölesi, PLC, güvenlik rölesi
FKorurSigorta, termik röle, aşırı gerilim koruyucu
SElle verilen komutu sinyale çevirirButon, seçici anahtar, acil durdurma
BFiziksel bir büyüklüğü sinyale çevirirSensör, limit anahtarı, basınç anahtarı
MMekanik hareket üretirMotor, valf bobini sürücüsü
PBilgi gösterirLamba, gösterge, korna
XBağlarKlemens, konnektör
T, GEnerjiyi dönüştürür ya da sağlarKumanda trafosu, 24 V güç kaynağı

Eski şemalarda ve birçok makinede kontaktör hâlâ K1 diye yazılır; standardın eski sürümlerinde böyleydi. Önemli olan bir projede tek bir kuralın tutarlı kullanılmasıdır. Referansın önündeki eksi işareti ("-Q1") cihazın ürün tarafını gösterir; "=" tesisi, "+" yeri belirtir (ör. +PANO1-Q1).

Kontaktör ve termik röle numaraları

Kontaktörün üzerindeki numaralar rastgele değildir; EN 50005 ve EN 50012 kurallarına göre verilir. Numarayı okuyan kişi kontağın türünü cihazı açmadan bilir.

NumaraNe?
A1-A2Bobin (A1 besleme, A2 dönüş)
1-2, 3-4, 5-6 (L1-T1, L2-T2, L3-T3)Ana kontaklar: tek sayı şebeke, çift sayı motor tarafı
13-14, 43-44Yardımcı NO kontak: son rakamlar 3-4
21-22, 31-32Yardımcı NC kontak: son rakamlar 1-2
95-96 / 97-98Termik röle: 95-96 NC (kumandayı keser), 97-98 NO (arıza sinyali)

İlk rakam sıra numarasıdır (1. kontak, 2. kontak...), ikinci rakam türü söyler. Böylece "13-14" birinci NO yardımcı kontak, "21-22" ikinci sıradaki NC yardımcı kontak demektir.

Alıştırma: kumanda şemasını merdivene çevir

Şemada klasik mühürleme devresi var: -F2 termik rölenin 95-96 NC kontağı, -S1 stop (NC), -S2 start (NO) ve ona paralel -K1 13-14 mühürleme kontağı, sonunda -K1 bobini. Başlangıç programında mühür ve termik unutulmuş: motor yalnız start basılıyken dönüyor ve termik atınca durmuyor. NC bağlanan elemanlar sinyal sağlamken 1 verir; programda onları NO kontakla sorgula.

  1. Birinci bloktaki I0.1'in altına + Paralel kol ekle, adresini Q0.0 yap (mühür).
  2. Basamağın sonuna Seri blok ekle ile NO I0.2 (termik) koy.
  3. Kontrol et.

Ek görev: Gerçek panoda termik kontağını PLC girişine mi, yoksa kontaktör bobin devresine doğrudan mı bağlardın? İkisini birden yapmanın avantajı nedir?

Görev: klemens numaralarını yaz

Şekildeki devreye ve numara tablosuna bakarak yaz. İki numarayı tire ile ayır (ör. 1-2).

Bobin her zaman A1-A2'dir.
95-96 açan, 97-98 kapayan kontaktır.
Sonu 3-4 olan kontak kapayan (NO), sonu 1-2 olan açandır (NC).
S: elle çalıştırılan sinyal üretici (ör. -S0 stop, -S1 start).

Sık yapılan hatalar

  • NC kontağı şemada açık sanmak. Şema cihazı basılmamış ve enerjisiz gösterir; NC kontak çizimde kapalıdır.
  • Güç ve kumanda kablolarını aynı kesitte, aynı renkte çekmek. Arıza bulmayı zorlaştırır; renk ve kesit kuralları 4. derste.
  • Yardımcı kontak numarasını tahmin etmek. Son rakam 3-4 ise NO, 1-2 ise NC'dir; cihazdaki etiketi kontrol et.

Mini sınav

1. Kontaktör bobininin klemensleri hangileridir?

A1-A2 bobindir; 1-6 ana kontaklar, 95-96 termik röle kontağıdır.

2. IEC 81346-2'ye göre bir buton hangi harfle gösterilir?

S, elle verilen komutu sinyale çeviren cihazlardır; B sensör, P göstergedir.

3. 23-24 numaralı yardımcı kontak hangi türdür?

Son rakamlar 3-4 ise kontak NO'dur.

4. Termik rölenin 97-98 kontağı hangi türdür?

97-98 aşırı yükte kapanır; genelde arıza lambası ya da PLC girişine gider.

5. Şemada bir kontağın altındaki /3.2 ne anlatır?

Çapraz başvuru: kontağın ait olduğu bobinin yerini gösterir.

6. Yardımcı röle (güç anahtarlamayan) IEC 81346-2'de hangi harfle gösterilir?

K: sinyal işleyen (röle, PLC); Q: güç anahtarlayan (kontaktör); M: motor; P: gösterge.

Kaynaklar

  • IEC 60617: Şemalar için grafik semboller (çevrim içi veri tabanı).
  • IEC 81346-2: Endüstriyel sistemler, yapılandırma ilkeleri ve referans işaretleri; nesne sınıfları ve harf kodları.
  • EN 50005 ve EN 50012: Alçak gerilim anahtarlama cihazlarında klemens işaretleri ve ayırt edici numaralar.
  • IEC 60204-1 (Türkiye'de TS EN 60204-1, Almanya'da DIN EN 60204-1 / VDE 0113-1): Makinelerin elektrik donanımı, genel kurallar.