Kazanımlar
- Bir G-kodu bloğunu adres sözcüklerine ayırır, modal komutların etkisini bilirsin.
- G00 ile G01 arasındaki farkı ve ilerleme hızının ne zaman gerektiğini açıklarsın.
- G02 ve G03 yaylarını I J veya R ile yazar, yönü doğru seçersin.
- Mutlak ve artımlı ölçüyle aynı yolu iki şekilde programlarsın.
Blok ve adres sözcükleri
Bir program satırlardan (bloklardan) oluşur; her blok bir veya birkaç adres sözcüğü içerir: bir harf ve bir sayı.
| Adres | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| N | blok numarası (isteğe bağlı) | N40 |
| G | hareket ve ayar komutu | G01 |
| X Y Z | hedef koordinat | X70 Y40 |
| I J K | yay merkezinin başlangıca göre uzaklığı | I-10 J0 |
| F | ilerleme hızı (mm/dk) | F300 |
| S | iş mili devri (1/dk) | S3000 |
| T | takım numarası | T2 |
| M | yardımcı işlev (iş mili, soğutma, program sonu) | M03 |
Çoğu G kodu ve F modaldır: bir kez yazılınca başka bir komut gelene kadar geçerli kalır. Bu yüzden G01 X70 F300'den sonra gelen Y40 satırı da 300 mm/dk ile doğrusal hareket eder.
Parantez içi ( ... ) açıklamadır; kontrol okumaz. Kontrol üreticileri (Fanuc, Siemens Sinumerik, Heidenhain, LinuxCNC) temel komutlarda ISO 6983'e uyar, ama çevrimler ve özel komutlar farklıdır.
G00 ve G01
- G00: hızlı hareket. Takım kesmez; tezgâhın en yüksek hızıyla gider. Eksenler aynı anda çıkar, yol her zaman düz bir çizgi olmayabilir. Parçaya hiçbir zaman G00 ile girilmez.
- G01: doğrusal enterpolasyon. Takım düz çizgide, F ile verilen hızda keser. İlk G01'den önce F tanımlı değilse kontrol hata verir.
Güvenli bir yaklaşım: önce G00 ile parçanın üstünde güvenli bir yüksekliğe, sonra G01 ile kesme derinliğine.
G00 Z5 → G00 X10 Y10 → G01 Z-2 F100 → G01 X70 F300
G02, G03 ve yay merkezi
G17 (XY düzlemi) seçiliyken, düzleme yukarıdan (+Z'den) bakıldığında:
- G02: saat yönünde yay.
- G03: saat yönünün tersine yay.
Yayın bitiş noktası X Y ile, merkezi iki yoldan biriyle verilir:
- I J: merkezin başlangıç noktasına göre X ve Y uzaklığı. Başlangıç (70, 40), merkez (60, 40) ise
I-10 J0. - R: yarıçap. Kısa ve okunaklıdır, ama aynı başlangıç ve bitiş için iki yay mümkündür; çoğu kontrol R pozitifken kısa olanı seçer. Tam daire R ile yazılamaz.
Yönü karıştırmak en sık hatadır: aynı merkezle G02 yerine G03 yazılırsa takım çeyrek yay yerine dörtte üç daire çizer ve köşenin dışına taşar.
G90 ve G91
- G90 (mutlak): her koordinat iş parçası sıfırına göredir.
X70"X = 70'e git" demektir. - G91 (artımlı): her koordinat bir önceki konuma göredir.
X70"X yönünde 70 mm git" demektir.
Aynı dikdörtgen: G90 ile X70 / Y50 / X10 / Y10, G91 ile X60 / Y40 / X-60 / Y-40. Artımlı ölçü tekrarlanan desenlerde kullanışlıdır, ama bir satırdaki hata sonraki her konumu kaydırır; programların çoğu G90 ile yazılır.
Bir programın sık görülen başı ve sonu: G90 G17 G21 (mutlak, XY düzlemi, mm), T1 M06 (takım), S3000 M03 (iş mili saat yönünde), ... , M05 (iş mili dur), M30 (program sonu, başa dön).
Deney: G-kodu yolunu gör
Programı yaz veya değiştir, sonra Çalıştır'a bas. Kesik çizgi G00 hızlı hareketi, kalın çizgi kesme yolunu gösterir; takım yolu izler. Örnek programın köşesinde bilerek bir yön hatası var: önce onu bul.
Ek görev: Deney yalnız XY düzleminde G00, G01, G02, G03, G90 ve G91'i yorumlar; takım telafisi, çevrimler ve Z derinliği yoktur. Gerçek bir tezgâhta yeni program önce kontrolün grafik simülasyonunda ve havada kuru çalıştırmayla denenir (5. ders).
Görev: G-kodu okumak
Cevapları kısa yaz.
Sık yapılan hatalar
- Parçaya G00 ile girmek. Güvenli yüksekliğe G00, kesmeye G01 ile in.
- İlk G01'den önce F yazmamak. F modaldır ama bir kez tanımlanmalıdır.
- G02 ile G03'ü karıştırmak. Düzleme +Z'den bak: saat yönü G02; şüphede simülasyonda dene.
- G91'i açık bırakıp sonraki satırları mutlak sanmak. Artımlı bölümden sonra G90'a dön ve bunu açıkça yaz.
Kaynaklar
- ISO 6983-1 (DIN 66025): Sayısal kontrollü makineler; program formatı ve adres sözcükleri.
- LinuxCNC G-kodu başvuru belgesi (linuxcnc.org/docs): G00-G03, telafi, çevrimler; ücretsiz ve açık kaynaklı kontrol.
- Kontrol üreticilerinin programlama kılavuzları (Siemens Sinumerik, Heidenhain, Fanuc).