Kazanımlar
- CNC kontrolü, servo eksen, iş mili ve PLC'nin görevlerini ayırırsın.
- Sağ el kuralıyla freze ve tornada X, Y, Z eksenlerinin yönünü bulursun.
- Makine sıfırı, referans noktası ve iş parçası sıfırını birbirinden ayırırsın.
- Bir iş parçası sıfırının makine koordinatına nasıl eklendiğini hesaplarsın.
Kontrol, eksen, iş mili ve PLC
| Parça | Görevi |
|---|---|
| CNC kontrolü | programı okur, yolu hesaplar (enterpolasyon), eksenlere konum komutu verir |
| servo eksen | sürücü + motor + vidalı mil + ölçüm sistemi; konumu kapalı çevrimle tutar |
| iş mili | takımı (frezede) veya parçayı (tornada) döndürür; devir S ile verilir |
| PLC | tezgâhın geri kalanı: kapı kilidi, soğutma sıvısı, takım değiştirici, yağlama, acil durdurma |
CNC ile PLC birlikte çalışır: programdaki M08 (soğutma aç) gibi komutları CNC okur, PLC'ye iletir; PLC pompayı çalıştırır ve "tamam" bilgisini geri verir. Bu bağlantı 6. dersin konusu.
Hangi yön artı?
ISO 841 sağ el kuralını kullanır: başparmak +X, işaret parmağı +Y, orta parmak +Z. Z ekseni her zaman iş milinin eksenidir ve +Z takımı parçadan uzaklaştırır.
| Tezgâh | X | Y | Z |
|---|---|---|---|
| dik freze | tablanın uzun yönü | tablanın kısa yönü | dikey, iş mili ekseni |
| torna | çap yönü (parçadan uzaklaşma +) | (çoğu tornada yok) | parça ekseni boyunca |
Dönen eksenler A, B, C adını alır: sırasıyla X, Y ve Z etrafında döner. Beş eksenli bir frezede örneğin X, Y, Z ile A ve C bulunur.
Kural takımın parçaya göre hareketini tanımlar. Tablayı hareket ettiren bir frezede tabla −X'e giderse takım parçaya göre +X'e gitmiş olur; program her zaman takımın hareketiyle yazılır.
Makine sıfırı, referans, iş parçası sıfırı
| Nokta | Kim belirler? | Anlamı |
|---|---|---|
| makine sıfırı (M) | üretici | makine koordinat sisteminin başlangıcı, değişmez |
| referans noktası (R) | üretici | açılışta eksenlerin gittiği, konum ölçümünü makine sıfırına bağlayan nokta |
| iş parçası sıfırı (W) | operatör / programcı | programdaki ölçülerin başlangıcı; G54-G59 ile seçilir |
| takım değiştirme noktası | üretici veya programcı | takımın güvenle değiştirildiği konum |
Artımlı ölçüm sistemli tezgâh açılışta konumunu bilmez; eksenler önce referans noktasına sürülür. Mutlak ölçüm sistemli tezgâhta bu adım gerekmez.
İş parçası sıfırı nasıl eklenir?
Operatör parçayı bağlar, köşesine veya merkezine takımla ya da ölçüm probuyla dokunur ve o noktanın makine koordinatını G54 tablosuna yazar. Kontrol bundan sonra programdaki her koordinatı bu kaydırmayla toplar:
makine koordinatı = iş parçası koordinatı + G54 kaydırması
Örnek: G54'te X = −350,000, Y = −220,000. Programda X10 Y10 → makine koordinatı X −340, Y −210. Aynı program, aynı parça başka bir mengeneye bağlanınca yalnız G54 değiştirilerek tekrar çalışır.
Görev: eksenler ve sıfır noktaları
Cevapları kısa yaz; ondalık için virgül veya nokta kullanabilirsin.
Sık yapılan hatalar
- Tablanın hareket yönünü programın yönü sanmak. Program takımın parçaya göre hareketiyle yazılır.
- Referans sürüşünü atlamak (artımlı ölçümlü tezgâhta). Açılışta önce referans; yoksa tüm koordinatlar kayıktır.
- Yeni bağlamada eski G54 değerini kullanmak. Her bağlamada sıfırı yeniden al ve kontrol et.
- +Z'nin parçaya yaklaştığını sanmak. +Z takımı parçadan uzaklaştırır; yaklaşma −Z yönündedir.
Kaynaklar
- ISO 841: Endüstriyel otomasyon sistemleri; sayısal kontrollü makinelerde koordinat sistemi ve hareket adlandırması.
- ISO 6983-1 (DIN 66025): Sayısal kontrollü makineler; program formatı ve adres sözcükleri.
- LinuxCNC G-kodu başvuru belgesi (linuxcnc.org/docs): G00-G03, telafi, çevrimler; ücretsiz ve açık kaynaklı kontrol.