PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Saha cihazları ve sürücüler › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Sensör türleri ve doğru sensörü seçmek

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Bir makinenin gözü ve kulağı sensörlerdir. Yanlış seçilen sensör ya parçayı görmez ya da olmayan parçayı görür; ikisi de programdan değil sahadan gelen bir arızadır. Bu derste en sık kullanılan dört sensör ailesini, nasıl çalıştıklarını ve hangi işe hangisinin seçildiğini öğreniyorsun.

Ders videosu · 2:40 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • Endüktif, kapasitif, optik ve ultrasonik sensörün çalışma ilkesini açıklarsın.
  • Algılama mesafesini malzemeye ve montaja göre düzeltirsin.
  • Optik sensörde karşılıklı, reflektörlü ve cisimden yansımalı tipleri ayırırsın.
  • IO-Link'in klasik anahtarlama sinyaline ne kattığını bilirsin.

Dört sensör ailesi

Sahada parça, seviye ve konum algılamanın büyük bölümü dört sensör ailesiyle yapılır. Hepsi PLC'ye çoğunlukla aynı şekilde bağlanır: üç tel, 24 V DC, PNP çıkış. Farkları neyi, ne kadar uzaktan ve hangi koşulda algıladıklarıdır.

AileNeyi algılar?Tipik mesafeGüçlü yanıZayıf yanı
EndüktifYalnız metal1-40 mmToz, yağ ve kire dayanıklı, aşınmazKısa mesafe, metal dışını görmez
KapasitifHemen her malzeme (sıvı, granül, plastik)1-25 mmPlastik depo duvarının arkasından seviye görürNem ve kirlenmeden etkilenir, ayar ister
Optik (fotosel)Işığı kesen ya da yansıtan cisimBirkaç cm'den onlarca metreyeUzun mesafe, küçük parçaToz, buhar, parlak ve şeffaf yüzey
UltrasonikSesi yansıtan her cisim3 cm-8 mŞeffaf, parlak ve renkli cisim fark etmez; mesafe ölçerYakın kör bölge, köpük ve eğik yüzey

Endüktif sensör, ucundaki bobinle yüksek frekanslı bir manyetik alan üretir; metal bu alana girince alanda kayıp oluşur ve sensör anahtarlar. Kapasitif sensör ucuyla bir kondansatörün bir plakası gibi çalışır; yaklaşan cisim kapasiteyi değiştirir. Ultrasonik sensör ses darbesi gönderip yankının dönüş süresini ölçer; bu yüzden yalnız var/yok değil, mesafe de verebilir.

Algılama mesafesi ve düzeltme katsayısı

Katalogdaki nominal algılama mesafesi (Sn), endüktif sensörde standart bir çelik plakayla ölçülür. Başka bir metalde mesafe kısalır; bunun için üreticiler düzeltme katsayısı verir. Değerler sensöre göre değişir; aşağıdaki tablo yalnız tipik büyüklükleri gösterir.

MalzemeTipik katsayıSn = 8 mm ise
Çelik (St37)1,08 mm
Paslanmaz çelik0,6-0,8yaklaşık 5-6 mm
Pirinç0,35-0,5yaklaşık 3-4 mm
Alüminyum0,3-0,45yaklaşık 2,5-3,5 mm

Güvenli çalışma için sensör, düzeltilmiş mesafenin yaklaşık %80'i içinde kullanılır; sıcaklık ve üretim toleransları bu payı yer. Gömme (flush) sensör metal bir yuvaya yüzeyle aynı hizada takılabilir ama mesafesi kısadır. Gömmesiz (non-flush) sensörün ucu dışarıda kalmalıdır; mesafesi daha uzundur, ama yan taraftaki metali de görür.

Optik sensörün üç tipi

Optik sensörlerin ortak noktası bir verici ve bir alıcıdır; fark, ışığın geri dönüş yoludur.

TipYapıNe zaman?
Karşılıklı (verici + alıcı)İki ayrı gövde karşı karşıya; cisim ışını keserEn uzun mesafe ve en güvenilir algılama; iki tarafa kablo gerekir
ReflektörlüTek gövde, karşıda reflektörTek tarafa kablo; parlak cisimler için polarizasyon süzgeçli tip seçilir
Cisimden yansımalıTek gövde, ışık cisimden yansırReflektör koyacak yer yoksa; mesafe cismin rengine bağlıdır, arka plan bastırmalı tip daha güvenilirdir

Optik sensörlerde bir de çalışma modu seçilir: aydınlıkta çalışma (ışık alıcıya ulaşınca çıkış 1) ya da karanlıkta çalışma (ışık kesilince çıkış 1). Karşılıklı bir sensörde parça geldiğinde 1 istiyorsan karanlıkta çalışma seçilir. Seçim çoğunlukla sensörün üstündeki bir anahtarla ya da ayrı kabloyla yapılır.

Alıştırma: titreyen optik sensörü süz

Parlak bir ambalajın önündeki ışıklı sensör parça gelirken birkaç kez açılıp kapanıyor. Sayıcı ya da sıralama mantığı bu titreşimi birden fazla parça sanar. Çare: sinyal 300 ms kesintisiz 1 kalırsa "parça var" demek. Başlangıç programı sensörü doğrudan lambaya veriyor. (Asıl çözüm doğru sensör seçimidir: parlak yüzeyde polarizasyon filtreli reflektörlü sensör.)

  1. Birinci basamağın bobinini TON, T0, 300 ms yap.
  2. Basamak ekle: kontak T0, bobin Q0.0.
  3. Kontrol et.

Ek görev: Bu süzme bant hızına bağlıdır: bant 0,5 m/s, parça 100 mm uzunsa sensör parçayı kaç ms görür? 300 ms filtre bu parçayı hiç görmez mi?

Sık yapılan hatalar

  • Alüminyum parçayı çelik için verilen mesafeden algılamaya çalışmak. Düzeltme katsayısını uygula; alüminyumda mesafe yaklaşık üçte bire iner.
  • Gömmesiz sensörü metal yuvanın içine gömmek. Sensör yuvayı parça sanar ve sürekli 1 olur; montaj kılavuzundaki boşluğu bırak.
  • Parlak parçada standart reflektörlü fotosel kullanmak. Parça ışığı reflektör gibi geri yansıtır ve sensör parçayı görmez; polarizasyon süzgeçli tip seç.
  • Ultrasonik sensörü kör bölgede kullanmak. Sensörün hemen önündeki birkaç santimetrede ölçüm yoktur; katalogdaki en kısa mesafeye uy.

Mini sınav

1. Plastik bir şişenin içindeki suyun seviyesini şişenin dışından algılamak istiyorsun. Hangi sensör uygundur?

Kapasitif sensör plastik duvarın arkasındaki sıvıyı görür; endüktif yalnız metal algılar.

2. Sn = 10 mm endüktif sensör, katsayısı 0,4 olan alüminyum için en çok kaç mm'de güvenle kullanılır?

10 × 0,4 = 4 mm; bunun %80'i yaklaşık 3,2 mm.

3. Şeffaf cam şişeleri algılamada hangi sensör en az sorun çıkarır?

Ses camdan yansır; ışık ise camdan geçer ya da düzensiz yansır.

4. Karşılıklı bir fotoselde parça ışını kesince çıkışın 1 olmasını istiyorsun. Hangi mod seçilir?

Parça ışığı keser, alıcı karanlıkta kalır; karanlıkta çalışma modunda çıkış 1 olur.

5. IO-Link sensör hangi kabloyla bağlanır?

IO-Link, korumasız standart üç telli kabloyla en çok 20 m çalışır.

6. Gömme (flush) sensörün gömmesiz tipe göre farkı nedir?

Gömme tipin alanı yana yayılmaz; karşılığında algılama mesafesi kısadır.

Kaynaklar

  • IEC 60947-5-2: Alçak gerilim anahtarlama cihazları; yaklaşım sensörleri (algılama mesafesi, montaj, çıkış tipleri).
  • IO-Link Community, IO-Link sistem tanımı (IEC 61131-9): io-link.com
  • Sensör üreticilerinin (ör. Sick, ifm, Pepperl+Fuchs, Balluff, Siemens) seçim kılavuzları: düzeltme katsayıları ve montaj aralıkları.