PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › Proses kontrol ve PID › Ders 1

Ders 1 / 6 · yaklaşık 30 dakika

Kontrol döngüsü, borulama ve enstrüman şeması, enstrüman etiketleri

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Bir fırının sıcaklığını, bir tankın seviyesini ya da bir hattın debisini sabit tutan her sistem aynı döngüyle çalışır: ölç, istenenle karşılaştır, düzelt. Bu derste bu döngünün parçalarını ve bir proses tesisinde onları gösteren şemayı, yani borulama ve enstrüman şemasını okumayı öğreniyorsun.

Kazanımlar

  • SP, PV, CV ve hata kavramlarını bir örnek üzerinde gösterirsin.
  • Açık çevrim ile kapalı çevrim kontrolü ayırt edersin.
  • TIC-101, FT-205, LSH-310 gibi etiketleri harf harf çözersin.
  • Şemada sahadaki ve kontrol odasındaki enstrümanı ayırt edersin.

Kapalı kontrol döngüsü

Kontrol döngüsünün dört temel büyüklüğü vardır:

KısaltmaAnlamıÖrnek: su ısıtıcı
SPAyar noktası, istenen değer60 °C
PVProses değeri, ölçülen değersensörün okuduğu 54 °C
eHata: SP − PV6 °C
CVKontrol çıkışı (manipüle edilen değer)ısıtıcı gücü %45

Kontrolör hatayı sıfıra yaklaştıracak çıkışı hesaplar; çıkış son kontrol elemanına (vana, ısıtıcı, frekans konvertörü) gider; proses değişir; sensör yeni değeri ölçer. Döngü kapanmıştır.

Açık çevrim, kapalı çevrim ve bozucu etki

Açık çevrimde çıkış sonuca bakmadan verilir: ısıtıcı her zaman %45 çalışır. Soğuk su gelirse veya musluk açılırsa sıcaklık düşer, kimse düzeltmez. Kapalı çevrimde ölçülen değer geri beslenir ve çıkış sürekli düzeltilir.

Prosesi istenmeden değiştiren her şey bozucu etkidir: giriş suyunun sıcaklığı, çekilen debi, ortam sıcaklığı. İyi bir kontrol döngüsünün iki görevi vardır: ayar noktası değişince PV'yi yeni değere götürmek (takip) ve bozucu etkiyi bastırmak (regülasyon). Proses endüstrisinde ikincisi çok daha sık görülür.

Borulama ve enstrüman şeması (P&ID)

Proses tesisinde tanklar, borular, pompalar ve vanaların yanında bütün ölçüm ve kontrol noktaları borulama ve enstrüman şemasında (İngilizce kısaltmasıyla P&ID) gösterilir. Otomasyoncu PLC'de hangi giriş ve çıkışın hangi döngüye ait olduğunu bu şemadan okur.

SembolAnlamı
Daire (balon)Sahada monte edilmiş enstrüman
Ortasında yatay çizgi olan daireKontrol odasında, operatörün erişebildiği yerde
Kare içinde dairePaylaşılan gösterge ve kontrol (DCS ekranı)
Kare içinde baklava (eşkenar dörtgen)PLC fonksiyonu
Kesikli çizgiElektrik sinyali (ör. 4-20 mA)
Üzerinde çift eğik çizgi olan hatPnömatik sinyal

Harf kodları: TIC-101 ne demek?

Etiketin ilk harfi ölçülen büyüklüğü, sonraki harfler fonksiyonu söyler; sayı döngü numarasıdır (ISA-5.1, IEC 62424 benzer harfleri kullanır).

İlk harfBüyüklükSonraki harfFonksiyon
TsıcaklıkIgösterge
PbasınçCkontrol
FdebiTtransmitter
LseviyeSşalter
Aanaliz (pH, iletkenlik)Aalarm
ShızVvana
H / Lyüksek / düşük

Örnekler: TIC-101 sıcaklık gösteren kontrolör, döngü 101. FT-205 debi transmitteri. LSH-310 yüksek seviye şalteri. PAL-12 düşük basınç alarmı. FV-205 debi döngüsü 205'in kontrol vanası. Aynı döngünün bütün elemanları aynı numarayı taşır.

Görev: döngü ve etiket

Kutuya kısa cevabı yaz. Sayılarda yalnız sayıyı yaz.

e = SP − PV = 80 − 72.
e = 2,0 − 2,3 = −0,3: basınç fazla.
L: seviye. LIC: seviye gösteren kontrolör.
F debi, T transmitter.
TSH: yüksek sıcaklık şalteri.

Sık yapılan hatalar

  • Hatayı PV − SP diye hesaplamak. Tanım e = SP − PV'dir. İşaret ters alınırsa kontrolör yanlış yöne çalışır; ısıtma yerine soğutma yapar gibi davranır.
  • Döngü numarasını yalnız kontrolöre vermek. Transmitter, kontrolör ve vana aynı numarayı taşır (TT-101, TIC-101, TV-101); arıza ararken bütün döngü bu numarayla bulunur.
  • Bozucu etkiyi hesaba katmadan yalnız ayar noktası değişimiyle test etmek. Sahada asıl iş bozucu etkiyi bastırmaktır; devreye alırken bir bozucu etki (ör. debi değişimi) de dene.
  • Şemadaki balonun ortasındaki çizgiyi göz ardı etmek. Çizgi, enstrümanın kontrol odasında olduğunu söyler; sahada aradığın gösterge belki hiç sahada değildir.

Mini sınav

1. Kapalı çevrim kontrolün açık çevrimden farkı nedir?

Çıkış sürekli düzeltilir.

2. Hata nasıl tanımlanır?

Ayar noktası eksi proses değeri.

3. FT-205 nedir?

F debi, T transmitter.

4. Ortasında yatay çizgi olan balon ne anlatır?

Operatörün erişebildiği yer.

5. Bozucu etkiye örnek hangisidir?

Prosesi istenmeden değiştirir.

6. Kesikli çizgi şemada genelde neyi gösterir?

Ör. 4-20 mA.

Kaynaklar

  • ANSI/ISA-5.1: Enstrümantasyon sembolleri ve tanımlama (harf kodları, balon sembolleri, sinyal hatları).
  • IEC 62424: Proses kontrol mühendisliğinde PCE isteklerinin şemalarda gösterimi.
  • ISO 10628-1/-2: Proses tesisleri için akış şemaları; şema türleri ve grafik semboller.
  • K. J. Åström, T. Hägglund: PID Controllers: Theory, Design and Tuning (ISA, 1995) ve Advanced PID Control (ISA, 2006).