Kazanımlar
- Bir valf sembolünden bağlantı ve konum sayısını, normal konumu ve kumanda türünü okursun.
- Tek ve çift etkili silindir, şartlandırıcı ve kısma valfi sembollerini tanırsın.
- Bileşen kodlarını (1A1, 1V1, 1S1) çözer, şemada zincirleri ayırırsın.
- Basit bir şemada butona basınca ne olacağını adım adım anlatırsın.
Valf sembolü nasıl okunur
Valfin her konumu bir kare ile çizilir; kare sayısı konum sayısıdır. Karelerin içindeki oklar havanın yolunu, ⊥ işaretleri kapalı bağlantıyı gösterir. Boru bağlantıları normal konumdaki kareye (yay tarafındaki) çizilir. Valfin iki ucundaki işaretler kumanda türüdür.
| İşaret | Kumanda |
|---|---|
| Zikzak | Yay (geri getirme) |
| Çapraz çizgili dikdörtgen | Elektrik bobini (solenoid) |
| Kesik çizgiyle üçgen | Pnömatik pilot (havayla kumanda) |
| Buton, kol, pedal şekli | Elle ya da ayakla kumanda |
| Küçük daire üzerinde makara | Makaralı mekanik uç (sınır valfi) |
Silindir, şartlandırıcı, akış elemanları
- Tek etkili silindir: bir tarafta bağlantı, diğer tarafta yay çizilir.
- Çift etkili silindir: iki bağlantı; uçlarda küçük dikdörtgenler varsa ayarlı tampon (yastıklama) vardır.
- Kısma valfi: iki yay arası daralma; yanında ok varsa ayarlıdır. Paralel bir çek valfle birlikte tek yönlü kısma (hız ayar valfi) olur.
- Çek valf: bir bilye ve yuvası; hava yalnız bir yöne geçer.
- Şartlandırıcı: çoğu zaman tek bir kutuda filtre, regülatör ve manometre olarak basitleştirilmiş sembolle çizilir.
- Basınç kaynağı: içi dolu üçgenli daire; egzoz: boş üçgen.
Bileşen kodları ve şemanın düzeni
Şemalar alttan üste doğru akar: en altta enerji kaynağı ve şartlandırıcı, ortada valfler, en üstte silindirler. Her silindir ve onu süren elemanlar bir zincir oluşturur ve aynı sayıyı alır.
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| 0Z1 | Enerji hazırlama (şartlandırıcı) — 0. zincir, ortak |
| 1A1 | 1. zincirin silindiri (aktüatör) |
| 1V1 | 1. zincirin yön valfi |
| 1V2, 1V3 | Aynı zincirdeki diğer valfler (ör. hız ayar) |
| 1S1, 1S2 | 1. zincirin sinyal elemanları (sınır valfi, sensör) |
Elektropnömatik şemalarda elektrik tarafı IEC 81346'ya göre kodlanır: valf bobini -1MB1, sınır sensörü -1BG1 gibi. Eski şemalarda 1Y1 ve 1B1 da sık görülür.
Örnek: şemadan çalışmayı okumak
Şemada şu elemanlar olsun: şartlandırıcı 0Z1, 3/2 butonlu valf 1S1 (normalde kapalı), 5/2 pilot kumandalı ve yay dönüşlü valf 1V1, egzoz tarafında tek yönlü kısma 1V2 ve çift etkili silindir 1A1.
- Butona basılmadığında 1S1 kapalıdır; 1V1 yayla normal konumdadır ve havayı silindirin piston kolu tarafına verir: silindir geridedir.
- Butona basınca 1S1 açılır, 1V1'in pilot girişine (14) hava gider, valf konum değiştirir: hava piston tarafına gider, silindir öne çıkar.
- Kol tarafındaki hava 1V2 üzerinden kısılarak dışarı atılır: hareket yavaş ve düzgündür.
- Buton bırakılınca pilot sinyali kesilir, yay valfi geri iter, silindir geri döner.
Görev: sembol ve kod okumak
Dersteki tablolara bakarak sayıyla cevapla.
Sık yapılan hatalar
- Boru bağlantılarını çalışma konumundaki kareden okumak. Bağlantılar her zaman normal (yay) konumundaki kareye çizilir; önce o kareyi oku.
- Şemadaki konumu makinenin o anki durumu sanmak. Şema başlangıç durumunu gösterir; makinede valf o an başka konumda olabilir.
- Zincir numaralarını rastgele vermek. Aynı silindiri süren her eleman aynı zincir numarasını almalı; arızada doğru valf böyle bulunur.
- Egzoz ve basınç sembolünü karıştırmak. Dolu üçgen basınç kaynağı, boş üçgen egzozdur.
Kaynaklar
- ISO 1219-1 ve 1219-2: Akışkan gücü sistemleri ve bileşenleri; grafik semboller ve devre şemaları.
- ISO 5599-3: Pnömatik; beş bağlantılı yön kontrol valfleri, bağlantı numaralandırması.
- IEC 81346-2: Endüstriyel sistemler; yapılandırma ilkeleri ve referans gösterimleri (harf kodları).
- Pnömatik üreticilerinin (ör. Festo, SMC, Aventics, Parker) temel eğitim kitapçıkları, silindir ve valf katalogları.