PLC Atölyesi Ücretsiz başla

Kurslar › HMI ve SCADA › Ders 2

Ders 2 / 6 · yaklaşık 35 dakika

Ekran tasarımı: yüksek performanslı HMI (ISA-101)

Ücretsiz ders · Bu kursun 3. dersinden sonrası Premium

Rengârenk, borular ve pompalarla dolu ekranlar etkileyici görünür ama arıza anında operatörün gözünü yorar. Bu derste ISA-101 standardının ve yüksek performanslı HMI yaklaşımının temel kurallarını, kendi ekranlarına uygulayabileceğin biçimde öğreniyorsun.

Ders videosu · 2:41 · Bu dersin anlatımlı özeti. Anlatım yapay zekâ sesiyle (Edge TTS) üretildi; görseller bu sayfadaki şekillerdir. Altyazı açılıp kapatılabilir.

Kazanımlar

  • Gri zemin ve "renk yalnız anormal durumda" ilkesini gerekçesiyle açıklarsın.
  • Dört seviyeli ekran hiyerarşisini (genel bakış, birim, ayrıntı, teşhis) kurarsın.
  • Sayıyı bağlamıyla (birim, sınır, eğilim) göstermenin neden daha hızlı okunduğunu bilirsin.
  • Dokunmatik ekranda yanlış basmayı önleyen buton ve onay kurallarını uygularsın.

Renk bir alarm dilidir

Eski tip ekranlarda çalışan pompa yeşil, duran pompa kırmızı, tank mavi çizilir. Sorun şu: kırmızı aynı zamanda alarm rengidir. Ekranın yarısı kırmızıyken gerçek alarm gözden kaçar. Ayrıca erkeklerin yaklaşık %8'inde kırmızı-yeşil renk görme eksikliği bulunur; yalnız renge dayanan bilgi onlar için kaybolur.

Renkli eski tip ekran ile gri, yüksek performanslı ekranın karşılaştırması P1 P2 TANK 72,4 %AKIŞ 18 m³/h P1 çalışıyor P2 durdu Seviye 72,4 %Akış 18 m³/h ! Seviye yüksek (Y1) Her şey renkli: anormal olanı göz bulamıyorGri zemin: renk yalnız anormal durumda
Şekil 1. Aynı tesis, iki ekran. Sağdakinde operatörün gözü doğrudan alarma gider.
  • Zemin gri, normal çalışan ekipman gri tonlarında. Yazı koyu, kontrast yüksek.
  • Parlak renk yalnız anormal durumda: alarm önceliğine göre kırmızı, sarı (ya da turuncu). Bu renkler başka hiçbir şey için kullanılmaz.
  • Durum renkle birlikte metin ya da şekille de verilir ("çalışıyor", "durdu", ünlem işareti). Böylece renk görmeyen de okur.
  • Hareketli boru animasyonu, 3B gölge, ekipman fotoğrafı yok: dikkat dağıtır, bilgi taşımaz.

Ekran hiyerarşisi: dört seviye

ISA-101 ekranları ayrıntı düzeyine göre seviyelere ayırmayı önerir. Operatör her zaman genelden özele iner:

SeviyeNe gösterir?Örnek
1. Genel bakışOperatörün sorumlu olduğu bütün alan, tek ekranda; temel göstergeler ve eğilimlerHattın üretim hızı, açık alarm sayısı
2. BirimBir bölümün kontrolü; günlük işin çoğu burada yapılırDolum istasyonu: pompalar, vanalar, seviye
3. AyrıntıTek bir ekipman ya da döngüPompa 2: akım, çalışma saati, ayar değerleri
4. TeşhisBakım ve arıza bulmaGiriş/çıkış durumu, haberleşme, sürücü hata kodu

Küçük bir makinede dört seviyenin hepsi gerekmez; ama "her şey tek ekranda" da çalışmaz. Gezinme her ekranda aynı yerde olmalı ve operatör en fazla iki-üç dokunuşta istediği ekrana ulaşmalıdır.

Sayıyı bağlamıyla göster

"72,4" tek başına bir şey söylemez. Operatörün bilmesi gereken, değerin normal mi olduğu ve nereye gittiğidir:

  • Değerin yanında birimi yaz (%, °C, bar, m³/h).
  • Analog göstergede normal çalışma aralığını gri bir bantla, alarm sınırlarını ince çizgiyle göster. Değer bandın dışına çıkınca göz hemen fark eder.
  • Önemli değerlerin yanına küçük bir eğilim (son 30-60 dakika) koy. Yükselen 72 ile düşen 72 farklı kararlar ister.
  • Ondalık basamak sayısını ölçümün gerçek hassasiyetine göre seç: ±1 % hassasiyetli sensör için "72,413 %" yanıltıcıdır.

Buton ve onay kuralları

  • Butonlar eldivenli parmakla basılabilecek büyüklükte ve birbirinden yeterince uzak olmalı; Start ve Stop yan yana sıkışmamalı.
  • Geri dönüşü zor komutlar (tankı boşalt, reçeteyi sil, sayacı sıfırla) iki adımlıdır: önce seç, sonra onayla.
  • Butonun üzerinde yapacağı iş yazar ("Pompa 2 başlat"), yalnız simge kullanılmaz.
  • Komut verildikten sonra ekran sonucu gösterir: buton basılı kaldı mı, ekipman gerçekten çalıştı mı? Geri bildirim, butonun kendi rengi değil, PLC'den okunan durumdur.
  • Bütün ekranlarda aynı nesne aynı görünür. Bunun için WinCC'de kütüphane ve şablon (faceplate) kullanılır; her pompa aynı şablondan türetilir.

Alıştırma: renk yalnız anormal durumda

Yüksek performanslı HMI'da (ISA-101) normal durum gridir; renk yalnız operatörün bir şey yapması gerektiğinde çıkar. Başlangıç programında pompa çalışırken yeşil bir lamba yanıyor: bu bilgi değil, gürültü. Asıl önemli durum ise gösterilmiyor: pompaya çalış komutu gidiyor ama kontaktörden geri bildirim gelmiyor.

  1. İkinci basamağın sonuna Seri blok ekle ile NC I0.2 (geri bildirim) koy; bobini TON, adresi T0, süresi 2000 ms yap.
  2. Basamak ekle: kontak T0, bobin Q0.1.
  3. Kontrol et: lamba yalnız komut var ve geri bildirim 2 s gelmezse yanmalı.

Ek görev: Bu sapma alarmını HMI'da hangi renk ve öncelikle gösterirdin? Pompa simgesinin kendisi normalde hangi renkte kalmalı?

Görev: iyi ekranın kuralları

Ders metnine göre kısa cevap yaz.

Genel bakıştan ayrıntıya dört seviye.
Seviye 1 genel bakış, seviye 4 tanı/ayrıntıdır.
Gri arka plan, renkli alarmların öne çıkmasını sağlar.
"72,4" değil "72,4 °C"; birimsiz sayı yanlış okunur.

Sık yapılan hatalar

  • Çalışan ekipmanı yeşil, duranı kırmızı boyamak. Kırmızı alarm rengidir; normal bir durum için kullanılınca gerçek alarm görünmez olur.
  • Bilgiyi yalnız renkle vermek. Renk görme eksikliği olan operatör ve parlak güneş altındaki ekran için metin ya da şekil de gerekir.
  • Her ekrana farklı düzen. Gezinme ve nesneler her ekranda aynı yerde ve aynı görünümde olmalıdır.
  • Tek dokunuşla geri dönüşü olmayan komut. Silme, boşaltma, sıfırlama gibi komutlar seç-onayla biçiminde iki adımlı yapılır.

Mini sınav

1. Yüksek performanslı HMI'da parlak kırmızı ne için kullanılır?

Parlak renk yalnız anormal durumu işaretler; böylece göz alarmı hemen bulur.

2. ISA-101 hiyerarşisinde günlük işin çoğu hangi seviyede yapılır?

Birim ekranı bir bölümün kontrolünü verir; operatör çoğu zaman buradadır.

3. "72,4" değerini daha anlamlı yapan ne değildir?

Yanıp sönme ve parlak renk anormal durum için saklanır; normal bir değere eklemek dikkat dağıtır.

4. Reçete silme butonu nasıl tasarlanmalı?

Geri dönüşü zor komutlar iki adımlı yapılır.

5. Durumu yalnız kırmızı-yeşil renkle göstermenin sakıncası nedir?

Erkeklerin yaklaşık %8'inde kırmızı-yeşil renk körlüğü vardır; durum ayrıca şekil ya da yazıyla verilir.

6. Hareketli animasyonlar (dönen pompa, akan su) için doğru kural hangisi?

Sürekli hareket dikkati dağıtır ve gerçek alarmı gizler.

Kaynaklar

  • ANSI/ISA-101.01-2015, Human Machine Interfaces for Process Automation Systems (isa.org).
  • B. Hollifield, D. Oliver, I. Nimmo, E. Habibi: The High Performance HMI Handbook (PAS, 2008).
  • Siemens, WinCC (TIA Portal): kütüphaneler ve şablonlar (faceplate) ile ekran nesnesi oluşturma. Siemens Industry Online Support: support.industry.siemens.com